фирдания Гильфанова

КАДЕР КИЧЕ

Кадер киче турында бу мәгълүматларны сез бәлки белмисездер, шуңа күрә бу язмамны бүген үк язып чыгарырга булдым, рәхим итеп укыгыз. Аллаһы Тәгалә әйтә: "Хакыйкатьтә, Без Куръәнне (Ләүхел Мәхфуздан дөнья күгенә) Кадер кичендә төшердек. Кадер киченең нәрсә икәнен син белмисеңме? Кадер киче - мең айдан да хәерлерәк. Ул кичтә һәртөрле эш өчен, Раббыларының рөхсәте белән фәрештәләр һәм Җәбраил иңәр. Ул төннең таңына кадәр иминлек, сәламәтлек булыр" (Куръән: Кадер сүрәсе, 1-5 нче аятьләр) "Без ул Куръәнне мөбарәк кадер кичендә иңдердек, Без Куръән белән имансызларны куркытучы булдык. Ул кадер кичендә киләсе елга хәтле булачак эшләр хөкем ителер. Һәр әмер хикмәт буенча Безнең хозурыбызда хасил булган хәлдә, Без ул төндә мөэминнәргә фәрештәләр җибәрер булдык..." (Куръән: Духан сүрәсе, 3-5 нче аятьләр) Шулай итеп, бу сүрәләрдә Кадер киченең дәрәҗәсе, бөеклеге күрсәтелгән. Кыскача гына әйткәндә, алар түбәндәгедән гыйбарәт: 1) Бу төндә Аллаһы Тәгалә кешеләргә якты хак юл күрсәтүче һәм бәхеткә ирешергә ярдәм итүче итеп Куръән иңдерде ✓ 2) Аллаһ Тәгаләнең: "Кадер киченең нәрсә икәнен син белмисеңме?", - дигән сүзләре бу төннең бөеклеген күрсәтә ✓ 3) " ...Кадер киче - мең айдан да хәерлерәктер..." - ягъни, дәрәҗәсе һәм кешеләргә насыйп ителгән әҗер-саваплары буенча✓ 4) Ул төндә фәрештәләр вә Изге Рух (Җәбраил), Раббының рөхсәте илә, Аның әмерләрен җиренә җиткерер өчен бер-бер артлы игелек һәм бәрәкәт белән иңеп торырлар✓ 5) Кадер киче - иминлек киче, чөнки бу төн дәвамында Аллаһ колларын җәзадан азат итә✓ 6) Һәм шулай ук бу төнне киләсе елга хәтле булачак эшләр хөкем ителер✓ 7) Аллаһ Тәгалә бу төнне мөбарәк вә иң мөкатдәсе дип атады, чөнки бу төн күп игелек, мәрхәмәт һәм бәрәкәт алып килә✓ Югарыда санап үтелгәннәрдән тыш, бу төннең башка кыйммәтле яклары да күп. Әбү Хүрәйрәдән Пәйгәмбәребезнең (Аллаһның аңа сәләме һәм рәхмәте булсын) болай дип әйтүе килде: "Кадер киченә инанып, савабын өмет итеп, гыйбадәт кылганнарның бөтен гөнаһларын Аллаһ Тәгалә кичереп гафу итәр" (Имам Бохари, 1901; Мүслим, 760; Әбү Давыд, 1372; ән-Нәсәи, 4/155; Ибен Мәҗәһ, 1641; әт-Тәбәрәни, 8/344 хәдисләр җыентыгында китерелә) Алда язып үткән аятьләр белән хәдисне укыгач безгә Кадер киченең нинди мөһим булуы аңлашыла, ә аны елның кайсы көнендә икәнен ничек белергә соң? Бу хакта шулай ук Пәйгамбәребезнең хәдисләреннән укып белә алабыз. Гәйшәдән Пәйгәмбәребезнең болай дип әйтүе килгән: "Кадер кичен Рамазан аеның соңгы ун көненең так көннәрендә эзләгез" (Имам Бохари, 2017; Мүслим, 1169 хәдисләр җыентыгыннан) Имам Тирмизи әйткән: "Пәйгамбәребездән (Аллаһның аңа сәләме һәм рәхмәте булсын) җиткезелгәнчә, Кадер киче егерме беренче төнгә, егерме өченче, егерме бишенче, егерме җиденче һәм соңгы төнгә туры килә" («Сунан әт-Тирмизи», 1/372) Ибен Хәҗәр әйткән: "Иң өстенлекле фикер буенча, ул Рамазан аеның соңгы ун төненең берсе һәм так төнгә туры килә, өстәвенә, төрле елларда ул төрле төннәргә туры килә" («Фатхуль-Бари», 4/326) Әл-Мүзәни һәм Ибен Хүзәймә, бу мәсьәләгә карата язылган барлык хәбәрләрне берләштереп: "Кадер киченең көне ел саен үзгәрә!", - дип әйткәннәр. ( "Сахих Ибен Хүзәймә" 3/329) Бу хәдистән һәм галимнәрнең фикереннән аңлашылганча, Кадер киче Рамазан аеның соңгы ун төненә туры килә һәм аның так көннәргә туры килүе аеруча ихтимал. Һәм шулай ук ул ел саен Рамазан аеның бер үк көненә дә туры килми, ә төрле елны төрлечә туры килә. Кызганычка каршы безнең җирлектә календарьларда Кадер киче - Рамазан аеның 27 нче көненә туры килә дип алдан билгеләп куялар - күпчелек Ислам галимнәре фикеренчә бу дөрес мәгълүмат түгел җәмәгать, чөнки аның киләсе елда Рамазан аеның кайсы көненә туры киләсен Пәйгамбәребез дә, сәхабәләр дә, күренекле галимнәр дә төгәл белмәгәннәр. Рамазан аеның 27 нче төнендә генә гыйбадәт кылып безнең Кадер киче савапларыннан мәхрүм калуыбыз ихтималы бик югары, шуңа курә аң булыгыз! Галимнәр аңлатуынча, Аллаһы Тәгаләнең бу төннең төгәл датасын яшерүенең сәбәбе - Рамазан аеның соңгы 10 төнендә мөселманнарны тырышып гыйбәдәт итүгә, Куръән, догалар һәм зекерләрне укырга өндәү өчен. Төгәл датасын белмәсәк тә, Кадер киченең үзенә генә хас билгеләре дә бар икән. Гүбәдә ибен Сәмиттән, Аллаһның илчесенең (Аллаһның аңа сәләме һәм рәхмәте булсын) Кадер киченең билгеләре хакында болай дип әйтүе килә: "Кадер кичәсенең билгеләре шуннан гыйбарәт: бу төн чиста һәм якты, ай ялтырап торган кебек. Ул тыныч, салкын да, эссе дә түгел. Бу төнне, таң атканчыга кадәр, йолдызлар атылмый. Аның тагын бер билгесе - кояш таң алдыннан, ай сыман, тигез һәм нурсыз чыга, һәм шайтаннарга бу көнне аның белән бергә чыгарга рөхсәт ителми". (Имам Әхмәд 5/324 хәдисләр җыентыгыннан) Галимнәр фикеренчә Кадер киченең билгеләренә түбәндәгеләр керә: Бу төн якты (әмма хәзерге вакытта моны ут һәм яктылык булмаган буш урыннарда гына күрергә мөмкин) ✓ Бу төнне ай һәм йолдызлар яктырак күренә ✓ Бу төнне мөселманнар үзләрендә елның башка көннәрендә сизә алмаган тынычлык хисе тоялар✓ Бу төнне җил давыллы һәм ашкынулы булмый, ә еш кына җиңел яки уртача була✓ Аллаһ Тәгалә бу төнне кайбер тәкъва мөселманнарның төшләрендә күрсәтә (бу хәл тәкъва сәхәбәләр белән еш булган)✓ Төнге намаз укудан дин әһеле башка төннәрдә тоя алмаган ләззәт ала✓ Бу төнне яңгыр явуының мөмкин булуы (бу хәдис Әбү Сәгыйд әл-Хүдридән имам Бохари белән имам Мүслим хәдисләр җыентыгында китерелә, шулай ук Гәбдүллаһ ибен Гүнәйс хәдисендә имам Мүслимдә килә)✓ Кадер кичәсенең җитүенең тагын бер билгесе - айның ярты тәлинкәгә охшаш булуы✓ Шулай ук галимнәр әйтүенчә, бу төнне этләр сирәк өрә яки бөтенләй өрми дигән хәбәрләргә килгәндә, алар дөрес түгел. Рамазанның соңгы ун төннең барысын да игътибар белән күзәтсәң, этләрнең өрүләренә инанып була. Кадер киче күпме вакыт дәвам итә? Җавап: кояш батканнан алып таң атканчыга кадәр, ягъни ахшамнан алып иртәнге намазга кадәр✓ Әгәр бу төннең Кадер киче икәнен белсәк, безгә нинди гамәлләр кылырга соң? Хатыны Гәйшәдән Рамазан аеның соңгы ун төнендә Пәйгамбәребезнең хатыннарын уятып, изарын ныграк итеп бәйләп, төне буе йокламыйча, армыйча Аллаһка гыйбадәт кылган булуы хакында җиткезелә. Шуңа күрә безгә дә Пәйгамбәребездән үрнәк алып бу төннәрне булдыра алганча намазлар укып, Куръән аятьләре турында фикерләп, Аллаһка мактау сүзләре һәм төрле догалар (бигрәк тә гафу итүен сорап) белән мөрәҗәгать итеп уздырырга кирәк. Шулай ук яшерен сәдәкалар бирсәк тә бик яхшы. Мондый мөмкинлек әле тагын буламы, юкмы - билгесез, чөнки беребез дә кайчан үләсен, икенче елга үзен нинди сынаулар көтәсен белми... Хатыны Гәйшә Пәйгамбәребездән сораган: "И Аллаһның Рәсүле! Әгәр мин Кадер киченең җиткәнлеген белсәм, миңа нинди дога кылырга?" Пәйгамбәребез әйткән: "Син әйт: «Йә Аллаһ, хакыйкатьтә Син - гафу Итүче, Син гафу итәргә яратасың, мине дә гафу ит!»" (Имам Тирмизи, Ибен Мәҗәһ, әл-Хәким хәдисләрен җыентыгыннан)